خواص عناب؛ ۱۶ خاصیت دارویی اعجابانگیز، عوارض و تداخل دارویی آن
عناب را با نامهای «خرمای قرمز» و «خرمای چینی» هم میشناسند و نام علمی آن Ziziphus jujube است. این میوهی همهفنحریف، بومی مناطق گرمسیری و سرشار از ویتامین ها و مواد معدنی نظیر ویتامین C و پتاسیم است. فواید عناب و خواص دارویی فراوانش تردیدی در مصرف آن باقی نمیگذارد. عناب بهدلیل دارابودن آنتی اکسیدان تأثیر زیادی در پیشگیری از سرطان دارد. همچنین عناب کمک بسیاری به مراقبت از پوست و جلوگیری از حساسیت های پوستی میکند. در این مقاله در مورد خواص عناب یا خرمای قرمز صحبت خواهیم کرد.
عناب چیست؟
عناب جزو میوههاست و اتفاقا از آن میوههای پرخاصیت و سرشار از مواد مغذی است. میلیونها آدمی که ارزش واقعی عناب را میدانند از آن بهعنوان یک خوراکی مقوی و کپسول سلامتی یاد میکنند.
عناب میوهی درختچه یا درخت کوچکی است با گلبرگهایی به رنگ سبز مایل به زرد و جزو میوههای هستهدار (شفت) است. میوههای این درختچه بهاندازهی یک خرما هستند و رنگشان ترکیبی از قرمزو قهوهای است که از روشن تا سیر تغییر میکند. این گیاه، بومیِ جنوب آسیا ازجمله بخشهای جنوبی و مرکزی چین است. البته امروزه این میوه در سراسر جهان، بهویژه اروپا، شناختهشده است و در بیشتر فروشگاههایی که میوههای وارداتی عرضه میکنند به فروش میرسد.
عناب تاریخچهای ۱۰ هزار ساله دارد و بیش از ۴۰۰ گونهی مختلف از آن پیدا شده است. عناب را به صورت میوه، آبمیوه و خشکشده میخورند.
خواص عناب
عناب را به هر صورتی که میل کنید آنتی اکسیدانها و مواد مغذی ارگانیک قویِ موجود در این میوهی پرخاصیت طیف گستردهای از خواص را برایتان به ارمغان میآورد. حالا بیایید نگاه دقیقتری به جدول ارزش غذایی عناب و سپس خواص عناب بیندازیم. (مرجع جدول زیر پایگاه دادهی وبسایت USDA است.)
| جدول ارزش غذایی عناب
در ۱۰۰ گرم |
|
| کالری | ۷۹ |
| فیبر | ۱۰ گرم |
| آب | ۷۷٫۸۶ گرم |
| انرژی | ۷۹ کیلوکالری |
| پروتئین | ۱٫۲ گرم |
| چربی | ۰٫۲ گرم |
| کربوهیدرات | ۲۰٫۲۳ گرم |
| کلسیم | ۲۱ میلیگرم |
| آهن | ۰٫۴۸ میلیگرم |
| منیزیم | ۱۰ میلیگرم |
| فسفر | ۲۳ میلیگرم |
| پتاسیم | ۲۵۰ میلیگرم |
| سدیم | ۳ میلیگرم |
| زینک | ۰٫۰۵ میلیگرم |
| ویتامین C | ۶۹ میلیگرم |
| تیامین | ۰٫۰۲ میلیگرم |
| ریبوفلاوین | ۰٫۰۴ میلیگرم |
| نیاسین | ۰٫۹ میلیگرم |
| ویتامین B6 | ۰٫۰۸ میلیگرم |
| ویتامین B12 | ۰ |
| ویتامین RAE, A | ۲ میکروگرم |
| ویتامین IU, A | ۴۰ میلیگرم |
| اسیدهای چرب | ۰ |
| کلسترول | ۰ |
۱. حل مشکلات خواب
حل مشکلات خواب یکی از خواص عناب است. مصرف عصارهی عناب میتواند درمان خانگی مناسبی برای کسانی باشد که مشکل بی خوابی یا بیقراری دارند. خاصیت آرامشبخشی که در ترکیبات ارگانیک این میوهی مفید وجود دارد ذهن و بدن را آرام میکند و بنابراین اگر شبها راحت به خواب نمیروید کمی جوشاندهی عناب میتواند همان چیزی باشد که برای یک خواب راحت و عمیق به آن احتیاج دارید.
دو نوع فیتوکمیکال موجود در عناب، یعنی ترکیبات ساپونینی و فلاونوئیدها، موجب تغییراتی بر پیامرسانهای عصبی از جمله گاما آمینوبوتیریک اسید و سروتونین میشود و بهخوابرفتن و درخوابماندن را تسهیل میکند. حداقل یکی از ساپونینهای موجود در عناب بهنام جوجوبوساید A به ایجاد آرامش در هیپوکامپ مغز کمک میکند. همچنین، عناب محتوی فلاونوئیدی بهنام اسپینوزین است که با تأثیر بر سروتونین موجب خوابآلودگی میشود.
۲. تنظیم گردش خون
عناب یکی از منابع غنی از آهن و فسفر است که هر دو از عناصر مهم در گلبولهای قرمز خون هستند. اگر به فقر آهن یا کم خونی دچارید ممکن است علائمی مانند ضعف عضلانی، خستگی، سوءِهاضمه، سرگیجه و اختلال شناختی در شما بروز کند. با افزایش آهن و فسفرِ دریافتی از طریق میوه عناب، گردش خون شما بیشتر میشود و در نتیجه اکسیژنرسانی به اندامهای شما بهتر انجام میشود.
۳. تقویت استخوانها
با افزایش مواد معدنی مانند کلسیم، فسفر و آهن که آنها را با مصرف عناب دریافت میکنید سلامت و استحکام استخوان هایتان را تضمین میکنید. وقتی پا به سن میگذارید مشکلاتی نظیر تحلیل و پوکی استخوان گریبانگیر شما میشود بنابراین اضافه کردن عناب به رژیم غذاییتان میتواند این روند را کُند کند.
۴. کنترل وزن
خوردن میوه و سبزیجات برای کاهش وزن، زیاد پیشنهاد شده است. عناب را هم میتوان در فهرست این خوراکیها گنجاند. در واقع یکی از خواص عناب کمک به کنترل وزن است. این میوه با کالری کم، و میزان بالایی از پروتئین و فیبر نیازهای تغذیهای شما را تأمین میکند و شما را سیر نگه میدارد. در نتیجه بین وعدههای غذایی اصلی سراغ میانوعده و تنقلات نمیروید و میتوانید به رژیم غذاییتان پایبند بمانید و به این ترتیب وزن اضافه نمیکنید.
۵. افزایش ایمنی بدن
عناب بهدلیل داشتن مقدار زیادی از آنتیاکسیدانها ازجمله ویتامین سی، ویتامین A و ترکیبات ارگانیک مختلف و اسیدها به شیوههای مختلفی باعث تقویت سیستم ایمنی بدن میشود. این آنتی اکسیدانها میتوانند رادیکالهای آزاد را که عامل بسیاری از امراض و بیماریها هستند خنثی کنند. علاوهبراین ویتامین C منجربه افزایش تولید گلبولهای سفید میشود و همانطور که میدانید گلبولهای سفید اولین خط دفاعیِ سیستم ایمنی بدن ما هستند.
عناب خاصیت ضدحساسیت قوی و ویژگی ضدبیشدفاعی دارد. همچنین، از بیشحساسیت میکاهد و موجب کاهش سرماخوردگی فصلی و تب نیز میشود.
۶. کاهش استرس و اضطراب
یکی دیگر از خواص عناب کاهش استرس و اضطراب است. در واقع ثابت شده است که عناب مانند برخی داروهای کاهندهی اضطراب و تسکیندهنده عمل میکند. با استفاده از عصاره عناب یا مصرف میوهی آن هورمونهای شما تنظیم میشود و این به ذهن و بدن شما آرامش میبخشد. در افرادی که مرتب دچار استرس مزمن و اضطراب میشوند مصرف عناب خشک یا خوردن یک مکملِ حاوی عناب موجب آرامش فکری میشود و بدن را در مقابل اثرات جانبی افزایش هورمونهای استرس محافظت میکند.
۷. درمان سرطان
اگرچه دانشمندان هنوز در حال پژوهش پیرامون سازوکار دقیق و ارتباط بین مصرف عناب و درمان سرطان هستند، اما نتایج اخیر نشان میدهد که بین ترکیبات زیستفعال در عناب و کاهش فعالیت رادیکال های آزاد و گسترش سلولهای سرطانی همبستگی مثبتی وجود دارد. عناب بهلطف ترکیبات فنُلیاش خاصیت آنتیاکسیدانی چشمگیری دارد. آنتی اکسیدانهای موجود در عناب عامل بسیار مؤثری در پیشگیری از سرطان و سایر بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی هستند.
بر اساس تحقیقات، خاصیت ضدسرطان عناب از گسترش سلولهای سرطانی مخصوصا سرطان خون جلوگیری میکند. علاوه بر این، عناب در کاهش احتمال ابتلا به برخی سرطانها مانند سرطان دهانه رحم، تخمدان، سینه، کبد، روده بزرگ و پوست نیز مؤثر است.
۸. مراقبت از پوست
عصاره و آب عناب بهصورت موضعی برای درمان التهابات مختلف پوستی ازجمله پسوریازیس، اگزما، و آکنه استفاده شده است. میوه عناب هم اثر مشابهی دارد. عناب همچنین از ظهور چین و چروک و جای زخم روی صورت جلوگیری میکند و با اکسیژنرسانی و افزایش گردش خون، موجب شادابی پوست صورت میشود.
۹. سلامت گوارش و کمک به هضم غذا
عناب بهدلیل داشتن فیبر فرایند هضم را در بدن بهبود میبخشد. البته ساپونینها و تری ترپنوئیدها نیز با بهینهکردن فرایندِ جذب مواد مغذی و حرکات سالم غذا در رودهها در این قضیه نقش دارند. این کار به جلوگیری از بروز یبوست، شکمدرد، نفخ شکم و بیماریهای دستگاه گوارش مانند سرطان روده بزرگ کمک میکند.
وجود فیبر فراوان در عناب حجم مدفوع را افزایش میدهد و همین امر سبب میشود مدفوع راحتتر در مسیر خروج از بدن حرکت بکند. این ویژگیها موجب تأثیر عناب در پیشگیری از یبوست میشود. علاوه بر این، عناب لایه پوششی دستگاه گوارش را تقویت میکند. همچنین، احتمال بروز زخمها، آسیبها و تجمع باکتریهای مضر در معده را نیز کاهش میدهد.
۱۰. تصفیه خون
ساپونینها و آلکالوئیدهای موجود در عناب مستقیما با تصفیه خون و سم زدایی بدن در ارتباط اند. این اثر آنتی اکسیدانی میتواند جلوی بسیاری از بیماریها را بگیرد و نیز موجب کاهش استرس در سیستمهای ایمنی و لنفاوی بدن شود.
۱۱. کمک به سلامت قلب
عناب از میوههای مفید برای سلامت قلب است. مواد مغذی موجود در عناب به سلامت قلب و عملکرد مناسب آن کمک میکنند. عناب با دارابودن مقدار زیادی پتاسیم و مقدار اندک سدیم، در آرامش رگهای خونی و کاهش فشار خون مؤثر است. همچنین عناب از تجمع چربی در سرخرگها جلوگیری میکند. علاوه بر این، فیبر موجود در عناب چربی بدن و همچنین احتمال بروز بیماریهای قلبی ـ عروقی را نیز کاهش میدهد.
۱۲. سلامت مغز و مبارزه با بیماری آلزایمر
بر اساس تحقیقات، عناب با جلوگیری از نابودی سلولهای مغز و تقویت عملکرد شناختی مغز، با بیماری آلزایمر مبارزه میکند. بهتر است مبتلایان به زوال عقل و اختلالات نورودژنراسیون، با افزودن عناب به رژیم غذاییشان، به سلامت مغز حود کمک بکنند.
۱۳. کاهش التهابات
عناب محتوی ترکیبات ضدالتهابی قوی مانند ترکیبات ساپونینی و فلاونوئیدهاست. عصاره و روغن عناب بهخاطر ویژگی ضدالتهابیشان شناختهشدهاند. مصرف موضعی عصاره عناب درد عضلات و مفاصل را کاهش میدهد. با توجه به نقش عناب در کاهش ورم مفاصل، مصرف آن به مبتلایان به التهاب مفاصل (آرتریت) توصیه میشود.
۱۴. کمک به بهبود زخمها
عناب، بهلطف مواد شیمیایی گیاهی (فیتوکمیکالها)، با عوامل بیماریزا و میکروبها مبارزه میکند. ترکیبات فلاونوئیدی موجود در عناب خاصیت ضدمیکروبی قویای دارند. این ترکیبات در درمان عفونت کودکان مؤثرند. همچنین، وجود بتولینیکاسید در عناب رشد استافیلوکوکوس اورئوس و اشرشیا کلی را مهار میکند. این دو باکتری از عوامل اصلی بسیاری از عفونتهای باکتریایی هستند.
۱۵. کمک به رویش مو
وجود مقدار فراوان پروتئین، مواد معدنی و ویتامین ها در روغن ضروری عناب به رویش مو کمک میکند. ترکیب روغن عناب و روغن حاملی مانند روغن نارگیل ریزش مو را کاهش میدهد و موجب رشد سریعتر مو میشود.
۱۶. کاهش قند خون و سوختوساز مناسب
عناب قند خون را کاهش میدهد. این امر عناب را به ابزاری بالقوه برای پیشگیری و کنترل دیابت و سایر اختلالات سوختوسازی مانند سندروم سوختوسازی تبدیل کرده است. برخی دانشمندان بر این باورند که قابلیت کاهش قند خون عناب بهخاطر مقدار فراوان ویتامین A در آن است که حساسیت به انسولین را بهبود میدهد. سایر تحقیقات نیز تأثیرات مثبت عناب بر آدیپونکتین را نشان میدهد. این هورمون به تنظیم گلوکز خون و سایر شاخصهای سوختوسازی کمک میکند.
میزان مصرف عناب
معمولا مصرف عناب بهصورت طبیعی مشکل خاصی برای افراد ایجاد نمیکند. اگر قصد مصرف مکملهای عناب را برای درمان مشکلاتتان دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت بکنید. مقدار مصرفی عناب به سن، وزن و سلامت فرد بستگی دارد. معمولا باید مصرف مکملها را با مقادیر کم شروع کنید و در صورت نیاز، مقدار مصرفیتان را افزایش بدهید.
مضرات و عوارض جانبی عناب
عناب بهطور کلی عوارض جانبی بسیار کمی دارد و معمولا در افراد سالم مشکلی ایجاد نمیکند، مگر در کسانی که حساسیتهای طبیعی به میوهها دارند.
با وجود این، این افراد بهتر است پیش از مصرف مکملهای عناب با پزشک مشورت کنند:
- زنان باردار یا شیرده؛
- افرادی که داروهای ضد افسردگی مصرف میکنند (ممکن است مصرف عناب با این داروها تداخل داشته باشد؛ پس چنین افرادی باید پیش از مصرف عناب با پزشک خود مشورت کنند)؛
- مبتلایان به دیابت (عناب قند خون را کاهش میدهد و بنابراین، مبتلایان به دیابت یا سایر مشکلات قند خون باید پیش از مصرف عناب با پزشک مشورت کنند)؛
- افراد دارای حساسیت به لاتکس (ممکن است افرادی که به لاتکس حساسیت دارند به عناب نیز حساسیت داشته باشند؛ بنابراین بهتر است این افراد از مصرف عناب خودداری کنند)؛
- بیماران جراحیشده (تأثیر عناب بر قند خون ممکن است بر کنترل قند خون در طول عمل جراحی و پس از آن تأثیر بگذارد. همچنین ممکن است عناب موجب آهستهکردن عملکرد دستگاه عصبی مرکزی بشود. این ویژگی شبیه به عمل داروهای بیهوشی و سایر داروهای مصرفی در جراحی است. توصیه میشود افراد از حداقل ۲ هفته قبل از انجام عمل جراحی از مصرف عناب خودداری کنند).
تداخل دارویی عناب
برخی داروها و مکملها ممکن است با عناب تداخل داشته باشند. افرادی که از داروها یا مکملهای زیر استفاده میکنند باید قبل از مصرف مکملهای عناب با پزشک مشورت کنند:
- داروهای دیابت (عناب قند خون را کاهش میدهد؛ بنابراین مصرف عناب همراه با داروهای کاهش قند خون ممکن است موجب کاهش بیشازحد قند خون بشود. از جمله این داروهای دیابت عبارتاند از: گلیمپیرید، گلیبن کلامید، پیو گلیتازون، رزیگلیتازون، کلرپروپامید، گلی پیزید، تولتوبامید و برخی دیگر از داروها)؛
- داروهایی که بهوسیله کبد تجزیه میشوند (عناب ممکن است با برخی داروهایی که در کبد تجزیه و تغییر مییابند تداخل داشته باشد. اگر داروهای مصرفیتان در کبد تجزیه میشوند، پیش از مصرف عناب با پزشک مشورت بکنید)؛
- فناستین (مصرف عناب سرعت تجزیه فناستین را در بدن افزایش میدهد. این امر ممکن است تأثیرگذاری این دارو را در بدن کاهش دهد)؛
- داروهای آرامبخش (از آنجا که عناب خاصیت آرامبخشی دارد، ممکن است موجب خوابآلودگی زیاد در فرد بشود).
تداخل عناب با گیاهان دارویی و مکملها
عناب با گیاهان و مکملهایی که قند خون را کاهش میدهند تداخل دارد. از آنجا که عناب قند خون را کاهش میدهد، مصرف آن همراه با گیاهان و مکملهایی که چنین خاصیتی دارند ممکن است موجب افت بیشازحد قند خون بشود. از جمله این گیاهان و مکملها عبارتاند از:
- سیر؛
- شنبلیله؛
- پسیلیوم؛
- صمغ گوار؛
- پنجه شیطان؛
- خیارچنبر تلخ؛
- مکمل کرومیوم؛
- شاهبلوط هندی؛
- جینسنگ چینی؛
- جینسنگ سیبری؛
- آلفا ـ لیپوئیکاسید.
مصرف همزمان عناب با گیاهان و مکملهای آرامبخش
مصرف عناب با گیاهان و مکملهایی که خاصیت آرامبخش دارند ممکن است موجب خوابآلودگی بیشازحد در فرد بشود. از جمله این گیاهان و مکملها عبارتاند از:
- وج؛
- کاوا؛
- رازک؛
- رازیانهبو؛
- ملاتونین؛
- گل راعی؛
- مریم گلی؛
- نعنای گربهای؛
- ال ـ تریپتوفان؛
- شقایق کالیفرنیا؛
- گیاه بشقابی یا قاشقک؛
- اس ـ آدنوزیل ال ـ متیونین.با توجه به اینکه خواص عناب کم نیست، آیا این میوه جایگاهی در سبد غذایی شما دارد؟ طعم آن را دوست دارید؟ به نظرتان جایگزین کردن دستکم بخشی از تنقلات رایج با عناب، شدنی است؟